sobota, 14 listopada 2026

Gdańsk - loża masońska

W przejeździe bramnym samotnej kamienicy u zbiegu Łąkowej i Podwala Przedmiejskiego znajduje się wyjątkowa, klasycyzująca dekoracja malarska. Obiekt przeszedł w tym roku gruntowny remont.

Widok elewacji od strony Podwala Przedmiejskiego.


Widok na wystrój klatki schodowej i drewniane schody.


Przejście bramne a na stropie korytarza symbole masońskie.

Symbole wolnomularstwa - poniżej opis znaczenia niektórych z nich.

Kilof - w symbolice wolnomularskiej kilof symbolizuje oczyszczenie serca ze złych nawyków, przesądów i przywar. Narzędzie to nie należy do podstawowej symboliki trzech pierwszych stopni (tzw. masonerii błękitnej), lecz jest jednym z trzech głównych narzędzi pracy w wyższym stopniu Królewskiego Sklepienia (ang. Royal Arch Masonry).
Dzwonek - w tradycji i symbolice wolnomularskiej (masońskiej) dzwonek nie jest głównym ani kanonicznym symbolem filozoficznym (takim jak cyrkiel, węgielnica czy oko opatrzności), jednak pełni ważną funkcję rytualną i porządkową wewnątrz loży.
Ołówek - w symbolice wolnomularskiej ołówek (ang. pencil) jest jednym z trzech głównych narzędzi pracy Mistrza Masońskiego (3. stopnia wtajemniczenia). Przypomina on wolnomularzowi, że wszystkie jego słowa i czyny są obserwowane oraz zapisywane przez Wielkiego Architekta Wszechświata.

Malowidła nawiązują do XVIII-wiecznej gdańskiej loży masońskiej „Eugenia pod Ukoronowanym Lwem” (znanej też jako Eugenia zum gekrönten Löwen albo „Pod Trzema Gwiazdami”), której dawna siedziba (dwór/pałac) znajdowała się w tej okolicy (m.in. w rejonie ul. Sadowej i Ułańskiej). Mistrzem loży został Daniel Gralath Młodszy a później brat Daniela-Karol Fryderyk.

Wszędzie akacja - symbol nieśmiertelności i dążenia ku światłu. Akację posadzono na grobie zabitego Hirama. Widać tu także Cyrkiel.

Kielnia - związana z symboliką masońską poprzez historyczne pochodzenie od grup murarzy. Jest symbolem codziennej, żmudnej pracy nad budowaniem prawdziwej świątyni ducha, czyli czyszczenia ludzi z przesądów.
Młotek ciesielski (pobijak) w symbolice masońskiej oznacza władzę, siłę woli, twórcze działanie oraz pracę nad własnym charakterem. Jako jedno z podstawowych narzędzi tzw. „sztuki królewskiej” nawiązuje bezpośrednio do historycznych, rzemieślniczych tradycji budowniczych.

Symbolika: widać tu m.in. Cyrkiel i Węglice. Cyrkiel – symbol mądrości, wiedzy, rozumu, twórczych i aktywnych sił Boga i człowieka. Łącząc w sobie okrąg, czyli nieskończoność i punkt – początek, symbolizuje absolut. Obok węgielnicy i Biblii jest jednym z tzw. Wielkich Świateł w loży.
Węgielnica – symbolizuje równowagę i szczerość, w rycie szkockim w połączeniu z cyrklem symbolizuje siły pasywne (podczas gdy cyrkiel ma symbolizować siły aktywne).
Siekiera - podobnie jak inne dawne narzędzia rzemieślnicze (młot, dłuto, węgielnica), to narzędzie symbolizuje wysiłek zmierzający do przekształcania materii, rzeźbienia charakteru oraz „obróbki” surowego kamienia, jakim jest człowiek.
Piła - w rzadkich wariantach rytuałów (np. w niektórych stopniach Rytu Szkockiego lub tradycjach nawiązujących do budowy Świątyni Salomona) piła do kamienia lub drewna bywa interpretowana jako narzędzie oddzielania tego, co zbędne i nieczyste. Symbolizuje wtedy precyzyjną pracę nad własnym charakterem oraz dopasowywanie „surowego kamienia” do idealnej budowli.

sobota, 7 listopada 2026

Malbork - Remembrance Day, Stalag XX B

Uroczystości brytyjskiego Dnia Pamięci (Remembrance Day) na Cmentarzu Wojennym Wspólnoty Brytyjskiej przy ul. 500-lecia w Malborku odbywają się co roku w pierwszej połowie listopada, najczęściej w tygodniu poprzedzającym oficjalną Niedzielę Pamięci. 
Cmentarz w Malborku zaprojektowano według restrykcyjnych wytycznych Commonwealth War Graves Commission (CWGC). 


Jest to jedyna brytyjska nekropolia w naszym kraju, stanowiąca całkowicie samodzielny obiekt architektoniczny, a nie wydzieloną kwaterę cmentarza cywilnego.
Malbork Memorial - przy wejściu znajduje się specjalny pomnik (obelisk) dedykowany pamięci 39 brytyjskich jeńców I wojny światowej, którzy zmarli w obozie w Lidzbarku Warmińskim (Heilsbergu), a których dokładnych miejsc pochówku nigdy nie udało się odnaleźć.

W wydarzeniu uczestniczy zazwyczaj oficjalna brytyjska delegacja wojskowa (m.in. attaché obrony przy Ambasadzie Wielkiej Brytanii), żołnierze sił sojuszniczych NATO stacjonujący w Polsce, przedstawiciele polskich władz samorządowych, służby mundurowe, harcerze oraz mieszkańcy. Podczas ceremonii odczytywane są apele pamięci, składane są wieńce ze sztucznych czerwonych maków i zachowywana jest uroczysta cisza.

Wszystkie nagrobki są identyczne, wykonane z jasnego piaskowca, co symbolizuje równość wszystkich żołnierzy w obliczu śmierci – bez względu na posiadany stopień wojskowy czy pochodzenie społeczne.


Centralnym punktem kompozycji jest charakterystyczny Krzyż Ofiarny (Cross of Sacrifice) z wtopionym weń spiżowym mieczem.

Na cmentarzu spoczywają głównie jeńcy wojenni, którzy trafili do niemieckiej niewoli i zmarli z powodu wycieńczenia, chorób, ran lub zostali zastrzeleni podczas prób ucieczek. Łącznie znajduje się tutaj 252 żołnierzy Wspólnoty Brytyjskiej z okresu obu wojen światowych. 


Zdecydowana większość pochowanych to jeńcy wojenni zmarli w latach 1939–1945. Byli oni przetrzymywani w okolicznych obozach jenieckich, głównie w Stalagu XX B Marienburg (mieszczącym się w dzisiejszym Malborku-Wielbarku), a także w Stalagu I A (Kamińsk), Stalagu II A (Starogard) oraz Stalagu XX A (Toruń). 


Pod względem obywatelstwa przeważają Brytyjczycy (223 osoby), ale spoczywają tu również żołnierze z innych państw Wspólnoty Narodów: 4 Kanadyjczyków, 3 Australijczyków oraz 2 Nowozelandczyków. 


Mogiły 39 lotników (często załogi zestrzelonych nad Pomorzem bombowców RAF).
Na tym cmentarzu pochowano lotników którzy zostali zestrzeleni na Jaśkowej Dolinie.
Pisałem o tym tutaj
Cała siedmioosobowa załoga tego bombowca spoczywa na tym cmentarzu.

Samolot Avro Lancaster Mk I (nr seryjny R5696, kod OF-H) należący do 97. Dywizjonu RAF rozbił się wieczorem 11 lipca 1942 roku w gdańskim lesie na zboczu Wzgórza Zinglera (w rejonie dzisiejszych ulic Jaśkowa Dolina i Józefa Wassowskiego we Wrzeszczu). Maszyna brała udział w słynnym, niezwykle dalekim (ok. 2400 km w obie strony) nalocie formacji Bomber Command na gdańską stocznię Schichaua produkującą U-Booty.
Po katastrofie ciała lotników zostały pierwotnie pochowane przez Niemców w Gdańsku (prawdopodobnie w pobliżu miejsca upadku maszyny lub na Cmentarzu Garnizonowym). Po zakończeniu wojny, w ramach akcji komasacyjnej brytyjskich grobów wojennych, jesienią 1948 roku szczątki całej załogi ekshumowano i przeniesiono na stałe na cmentarz w Malborku.
Załoga Lancastera R5696 była doskonałym przykładem międzynarodowego charakteru sił RAF. Wszyscy jej członkowie zginęli na miejscu:
1. Flt Lt Charles William Miller DFC – pilot i dowódca (Nowozelandczyk w służbie RAF, lat 24).
2. Sgt John Forsyth – drugi pilot (Szkot/Brytyjczyk, lat 22).
3. Sgt Alan Thomas Grossmith – obserwator/nawigator (Brytyjczyk, lat 22).
4. P/O Joseph Norman Eslick – radiooperator / strzelec (Brytyjczyk, lat 30).
5. P/O Robert John Westgate – radiooperator / strzelec (Kanadyjczyk z RCAF, lat 20).
6. Flt Sgt Alden Earl "Nicky" Nickerson – strzelec pokładowy (Kanadyjczyk z RCAF, lat 22).
7. Sgt Norman Lindsay Smith – strzelec pokładowy (Australijczyk z RAAF, lat 27).
Cała siedmioosobowa załoga Lancastera R5696 spoczywa w jednej, wspólnej mogile zbiorowej, co oznacza, że:
• Żołnierze spoczywają obok siebie w jednej wydzielonej linii.
• Przed kwaterą ustawiono pionowe kamienne stele (nagrobki), na których wyryto godła ich formacji wojskowych (RAF, RCAF, RAAF), stopnie, nazwiska oraz wiek.

Co ciekawe, bezpośrednio obok nich pochowana jest również druga, 7-osobowa załoga Lancastera (L7543 z 207. Dywizjonu), która została zestrzelona tej samej nocy nad Gdańskiem. Na tym odcinku stoi więc łącznie 14 imiennych steli nagrobnych upamiętniających lotników z tego jednego, tragicznego nalotu.

Bezpośrednio po ceremonii głównej przedstawiciele delegacji przechodzą na pobliski Cmentarz Komunalny, aby złożyć kwiaty pod Pomnikiem Stalagu XXB.







sobota, 31 października 2026

Gdańsk - Dyniowa Farma

Pomiędzy Halą Targową a Bazyliką św. Mikołaja powstała czasowa instalacja pod nazwą "Dyniowa Farma". Miejsce to cieszy się niesamowitym "wzięciem" spacerowiczów. To już jakaś nowa świecka tradycja, że w tym czasie zalewają nas z każdej strony dyniowe dekoracje. Postanowiłem więc sprawdzić co w dyni piszczy...