Wielka Aleja - część głównej
arterii komunikacyjnej Trójmiasta w Gdańsku, obecnie aleja Zwycięstwa. Jest to
najstarsza w Polsce tego rodzaju zachowana czterorzędowa aleja śródmiejska.
Historia.
Początkowo były to
tereny wsi Suchanino, nadane jako patrymonium Młodemu Miastu przez wielkiego
mistrza zakonu krzyżackiego. W 1454 nastąpiło przejęcie terenów Młodego Miasta
przez Stare Miasto (wolnizna). Aleja powstała w latach 1768-1770, na miejscu
istniejącej od wieków drogi z Gdańska do Oliwy. Inicjatorem i fundatorem był
gdańszczanin Daniel Gralath (ur. 1708, zm. 1767). Fundusze zebrane na
inwestycję wyniosły 100 tys. guldenów, jedno drzewko kosztowało 6 guldenów. Wielką
Aleję poprowadzono od nowożytnych fortyfikacji Bramy Oliwskiej (ówczesnej
granicy Gdańska) do Wrzeszcza (ówcześnie samodzielnego miasta), sadząc w
czterech rzędach 1416 lip (długowiecznych drzew) sprowadzonych z Holandii.
Kilkaset pierwotnie zasadzonych
drzew pamięta czasy swego fundatora, Daniela Gralatha.
O pomysłodawcy i fundatorze.
Daniel Gralach: Gralath-owie od 17. stulecia związali
się z Gdańskiem i przez blisko 200 lat działali w instytucjach publicznych na
rzecz rozwoju nadmotławskiego grodu.
Najsłynniejszy z rodu - Daniel
Starszy (ojciec) piastował urzędy ławnika, rajcy i wreszcie burmistrza (w
uznaniu zapobiegnięcia wkroczenia do Gdańska wojsk rosyjskich podczas wojny
siedmioletniej). Przyszły burmistrz pobierał nauki w Gimnazjum Akademickim
(budynki poklasztorne kościoła św. Trójcy w Gdańsku). Dzięki zaszczepionemu tam
zamiłowaniu do wiedzy gdańszczanin dokonał kilku odkryć w dziedzinie
elektrostatyki. Opisał je w "Historii elektryczności" i
"Bibliotece elektrycznej" - bibliografii wszystkich dzieł na temat
elektrostatyki.
Historia potraktowała ich jednak
brutalnie - miejsce ostatniego spoczynku znamienitych gdańszczan w Sulminie,
graniczącym z Gdańskiem, popada w coraz większą ruinę i nie widać chętnych
przeciwdziałania temu stanowi rzeczy...
Pomnik.
Zamysł stworzenia pomnika tego gdańskiego prawnika i przyrodnika w formie dużego głazu narzutowego powstał w 1893 roku, kiedy to uroczyście obchodzono 150 rocznicę powstania Towarzystwa Przyrodniczego (Societas Physicae Experimentalis).
Było to drugie w Rzeczypospolitej towarzystwo naukowe i drugie na świecie towarzystwo fizyczne.
Było to drugie w Rzeczypospolitej towarzystwo naukowe i drugie na świecie towarzystwo fizyczne.
W ramach tegoż
towarzystwa Gralath prowadził badania z zakresu fizyki eksperymentalnej,
w tym hydrauliki, zachowania się gazów, a zwłaszcza elektrostatyki. Interesowała go również zoologia i astronomia. Jego działalność naukowa nie przeszkodziła mu w karierze politycznej.
W 1754 roku powołany został do Ławy Głównego Miasta. W 1758 roku zasiadł w Radzie, a od 1763 piastował funkcję burmistrza. Cieszył się uznaniem i autorytetem w dziedzinie nauki
i polityki nie tylko w rodzimym Gdańsku).
w tym hydrauliki, zachowania się gazów, a zwłaszcza elektrostatyki. Interesowała go również zoologia i astronomia. Jego działalność naukowa nie przeszkodziła mu w karierze politycznej.
W 1754 roku powołany został do Ławy Głównego Miasta. W 1758 roku zasiadł w Radzie, a od 1763 piastował funkcję burmistrza. Cieszył się uznaniem i autorytetem w dziedzinie nauki
i polityki nie tylko w rodzimym Gdańsku).
Pomnik w formie głazu narzutowego
znajduje się od 1900 roku w połowie Wielkiej Alei.
Po wojnie na głazie umieszczono
tablicę ku czci harcerzy pomordowanych przez nazistów.
W 2004 pomnik harcerzy umieszczono w niedalekim parku (Małym Błędniku), a na głazie wmurowano nową tablicę upamiętniającą Daniela Gralatha.
W 2004 pomnik harcerzy umieszczono w niedalekim parku (Małym Błędniku), a na głazie wmurowano nową tablicę upamiętniającą Daniela Gralatha.
Wykorzystano materiały ze stron:
- archideon.pl
- zdiz.gda.pl
